ટેક્સ્ટ નેક |
આજના આધુનિક યુગમાં સ્માર્ટફોન એ આપણા શરીરનું એક અવિભાજ્ય અંગ બની ગયો છે. સવારના એલાર્મથી લઈને રાત્રે સૂતી વખતે સોશિયલ મીડિયા સ્ક્રોલ કરવા સુધી, આપણે કલાકો સુધી મોબાઈલની સ્ક્રીન સામે ઝૂકેલા રહીએ છીએ. આ સગવડતાની સાથે એક ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા પણ આવી છે, જેને તબીબી ભાષામાં 'ટેક્સ્ટ નેક' (Text Neck) કહેવામાં આવે છે.
આ લેખમાં આપણે 'ટેક્સ્ટ નેક' શું છે, તેના લક્ષણો, અસરો અને તેનાથી બચવાના ઉપાયો વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.
૧. 'ટેક્સ્ટ નેક' એટલે શું?
'ટેક્સ્ટ નેક' એ કોઈ રોગ નથી, પરંતુ એક 'રીપીટિટિવ સ્ટ્રેસ ઇન્જરી' છે. જ્યારે આપણે સ્માર્ટફોન, ટેબ્લેટ કે અન્ય વાયરલેસ ઉપકરણોનો ઉપયોગ કરવા માટે લાંબા સમય સુધી આપણી ગરદનને આગળ અને નીચેની તરફ નમાવી રાખીએ છીએ, ત્યારે ગરદનના સ્નાયુઓ અને કરોડરજ્જુ પર જે દબાણ આવે છે, તેને કારણે થતી સમસ્યાને 'ટેક્સ્ટ નેક' કહેવાય છે.
આ શબ્દ સૌપ્રથમ અમેરિકાના ડો. ડીન ફિશમેન દ્વારા પ્રચલિત કરવામાં આવ્યો હતો.
૨. વિજ્ઞાન શું કહે છે? (ગુરુત્વાકર્ષણ અને વજન)
આપણા માથાનું સરેરાશ વજન લગભગ ૪.૫ થી ૫.૫ કિલોગ્રામ હોય છે. જ્યારે આપણી ગરદન સીધી હોય, ત્યારે આ વજન કરોડરજ્જુ દ્વારા સરળતાથી સહન કરી શકાય છે. પરંતુ જેમ જેમ આપણે માથું નીચે નમાવીએ છીએ, તેમ તેમ ગરદન પરનું દબાણ વધતું જાય છે:
૦ ડિગ્રી (સીધી ગરદન): ૫ કિલો દબાણ.
૧૫ ડિગ્રી નમવું: ૧૨ કિલો દબાણ.
૩૦ ડિગ્રી નમવું: ૧૮ કિલો દબાણ.
૬૦ ડિગ્રી નમવું: ૨૭ કિલો જેટલું ભારે દબાણ!
જરા વિચારો, જ્યારે તમે સ્માર્ટફોન પર મેસેજ ટાઈપ કરવા માટે ગરદન પૂરેપૂરી નમાવો છો, ત્યારે તમારી ગરદન પર ૮ વર્ષના બાળકને બેસાડવા જેટલું વજન આવી જાય છે.
૩. ટેક્સ્ટ નેકનાં મુખ્ય લક્ષણો
આ સમસ્યા ધીમે ધીમે વિકસે છે, તેથી શરૂઆતમાં લોકો તેને અવગણે છે. તેના મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
ગરદનમાં દુખાવો અને જકડાઈ જવી: લાંબા સમય સુધી ફોન વાપર્યા પછી ગરદન ફેરવવામાં તકલીફ થવી.
ખભામાં દુખાવો: સ્નાયુઓમાં સતત ખેંચાણને કારણે ખભા અને પીઠના ઉપરના ભાગમાં તીવ્ર દુખાવો રહેવો.
માથાનો દુખાવો: ગરદનના સ્નાયુઓ જકડાઈ જવાથી 'ટેન્શન હેડેક' (Tension Headache) થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
હાથમાં ખાલી ચડવી: જો ગરદનની નસ દબાય, તો હાથ અને આંગળીઓમાં ઝણઝણાટી કે ખાલી ચડવા જેવા અનુભવ થઈ શકે છે.
શરીરનો નબળો આકાર (Posture): સતત નમીને રહેવાથી ખભા આગળની તરફ ઝૂકી જાય છે અને પીઠમાં કાયમી ખૂંધ જેવો આકાર આવી શકે છે.
૪. ટેક્સ્ટ નેકની લાંબા ગાળાની અસરો
જો સમયસર કાળજી લેવામાં ન આવે, તો 'ટેક્સ્ટ નેક' ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે:
અકાળે સંધિવા (Arthritis): ગરદનના મણકા ઘસાઈ જવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બને છે.
ડિસ્ક હર્નિએશન (Slip Disc): મણકા વચ્ચેની ગાદી ખસી જવી અથવા દબાઈ જવી.
ફેફસાંની ક્ષમતામાં ઘટાડો: નમીને બેસવાથી ફેફસાંને પૂરતી હવા મળતી નથી, જે શ્વાસ લેવાની ક્ષમતા પર અસર કરે છે.
માનસિક સ્વાસ્થ્ય: શારીરિક દુખાવો લાંબા ગાળે ચીડિયાપણું અને માનસિક તણાવ તરફ દોરી જાય છે.
૫. નિવારણ અને સારવાર: આપણે શું કરી શકીએ?
ટેક્સ્ટ નેકથી બચવા માટે સ્માર્ટફોન છોડી દેવો જરૂરી નથી, પરંતુ તેનો ઉપયોગ કરવાની રીત બદલવી અનિવાર્ય છે.
અ. બેસવાની સાચી રીત (Posture Correction)
આંખના સ્તરે ફોન રાખો: ફોનને નીચે રાખવાને બદલે તેને તમારી આંખોની સામે ઊંચો પકડો, જેથી ગરદન નમાવવી ન પડે.
બ્રેક લો: દર ૨૦-૩૦ મિનિટે ફોન બાજુ પર મૂકી દો અને થોડું ચાલો અથવા ગરદન હલાવો.
બ. કેટલીક સરળ કસરતો
ચિન ટક્સ (Chin Tucks): સીધા બેસો અને તમારી રામરામ (Chin) ને પાછળની તરફ ધકેલો જાણે કે તમે ડબલ ચિન બનાવી રહ્યા હોવ. આનાથી ગરદનના ઊંડા સ્નાયુઓ મજબૂત થાય છે.
શોલ્ડર રોલ્સ (Shoulder Rolls): ખભાને ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં અને વિરુદ્ધ દિશામાં ફેરવો.
ચેસ્ટ સ્ટ્રેચ: દીવાલ પાસે ઊભા રહીને છાતીના સ્નાયુઓને ખેંચો, જેથી ઝૂકેલા ખભા સીધા થાય.
ક. જીવનશૈલીમાં ફેરફાર
વોઈસ કમાન્ડનો ઉપયોગ: લાંબા મેસેજ ટાઈપ કરવાને બદલે 'વોઈસ ટુ ટેક્સ્ટ' અથવા ઓડિયો મેસેજનો ઉપયોગ કરો.
સ્ક્રીન ટાઈમ ઘટાડો: બિનજરૂરી એપ્સનો વપરાશ ઓછો કરો.
યોગ અને પ્રાણાયામ: ભુજંગાસન અને ધનુરાસન જેવી મુદ્રાઓ કરોડરજ્જુને લવચીક રાખવામાં મદદ કરે છે.
૬. નિષ્કર્ષ
ટેકનોલોજી આપણી સુવિધા માટે છે, સ્નાયુઓના દુખાવા માટે નહીં. 'ટેક્સ્ટ નેક' એ આધુનિક જીવનશૈલીની દેન છે, પરંતુ જાગૃતિ અને થોડી શારીરિક શિસ્ત દ્વારા આપણે તેનાથી બચી શકીએ છીએ. યાદ રાખો, જ્યારે તમે તમારા સ્માર્ટફોન તરફ જુઓ છો, ત્યારે તમારી ગરદન તમારા આખા શરીરનું વજન સહન કરી રહી હોય છે.
તમારા સ્વાસ્થ્યને તમારી હથેળીમાં રહેલા ગેજેટ કરતાં વધુ મહત્વ આપો.
No comments:
Post a Comment