અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી
અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી એ ફિઝિયોથેરાપી અને સ્પોર્ટ્સ મેડિસિનમાં વપરાતી એક અત્યંત અસરકારક અને લોકપ્રિય સારવાર પદ્ધતિ છે. આ લેખમાં આપણે તેના મેડિકલ ફાયદાઓ વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.
અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી એટલે શું?
અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપીમાં ઉચ્ચ આવૃત્તિ (High-frequency) ધરાવતા ધ્વનિ તરંગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જે માનવ કાન સાંભળી શકતા નથી. જ્યારે આ તરંગો શરીરના સ્નાયુઓ અને પેશીઓ (Tissues) માંથી પસાર થાય છે, ત્યારે તે ત્યાં ગરમી પેદા કરે છે અને કોષોમાં હલનચલન (Micro-vibrations) વધારે છે, જેનાથી રૂઝ આવવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બને છે.
અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપીના મુખ્ય મેડિકલ ફાયદા
1. દુખાવામાં રાહત (Pain Relief)
અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપીનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તે જૂના અને નવા દુખાવામાં તરત રાહત આપે છે. તે ચેતાતંતુઓ (Nerves) ની વહન ઝડપમાં ફેરફાર કરે છે, જેનાથી મગજ સુધી પહોંચતા દુખાવાના સંકેતો ઓછા થાય છે.
ગઠ્ઠિયા (Arthritis): સાંધાના દુખાવા અને જકડાઈ ગયેલા સાંધામાં તે ખૂબ અસરકારક છે.
કમર અને ગરદનનો દુખાવો: સ્નાયુઓના ખેંચાણને લીધે થતા દુખાવામાં તે તરત આરામ આપે છે.
2. સોજામાં ઘટાડો (Reduction of Inflammation)
જ્યારે શરીરમાં કોઈ ઈજા થાય છે, ત્યારે ત્યાં સોજો આવે છે. અલ્ટ્રાસાઉન્ડના તરંગો રુધિરકેશિકાઓને વિસ્તૃત કરે છે, જે સોજો પેદા કરતા પ્રવાહીને તે ભાગમાંથી દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
3. સ્નાયુઓના ખેંચાણમાં રાહત (Muscle Relaxation)
વધારે પડતા કામ અથવા રમતગમતને લીધે સ્નાયુઓ જકડાઈ (Muscle Spasms) જાય છે. અલ્ટ્રાસાઉન્ડ દ્વારા પેદા થતી ગરમી સ્નાયુઓને અંદરથી નરમ બનાવે છે, જેનાથી હલનચલન સરળ બને છે.
4. પેશીઓની રૂઝ આવવાની પ્રક્રિયામાં ઝડપ (Tissue Repair and Healing)
આ થેરાપી કોષોના સ્તરે કામ કરે છે. તે કોલેજન (Collagen) ના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે, જે હાડકાં, સ્નાયુઓ અને ત્વચાના જોડાણ માટે મુખ્ય પ્રોટીન છે. આનાથી ઈજા પામેલા લિગામેન્ટ્સ અને ટેન્ડન્સ ઝડપથી સાજા થાય છે.
5. રક્ત પરિભ્રમણમાં સુધારો (Improved Blood Circulation)
અલ્ટ્રાસાઉન્ડ તરંગો પેશીઓમાં ઊંડે સુધી જઈને ગરમી પેદા કરે છે, જેને 'Thermal Effect' કહેવામાં આવે છે. આ ગરમીને કારણે લોહીની નળીઓ પહોળી થાય છે, જેનાથી અસરગ્રસ્ત ભાગમાં ઓક્સિજન અને પોષક તત્વોનો પુરવઠો વધે છે.
વિશિષ્ટ રોગોમાં અલ્ટ્રાસાઉન્ડનો ઉપયોગ
| રોગ / સ્થિતિ | અલ્ટ્રાસાઉન્ડ કેવી રીતે મદદ કરે છે? |
| ટેનિસ એલ્બો | કોણીના ટેન્ડનમાં થયેલા સોજાને ઘટાડે છે. |
| પ્લાન્ટર ફેસિટિસ | એડીના દુખાવામાં અને સોજામાં રાહત આપે છે. |
| ફ્રોઝન શોલ્ડર | ખભાના જકડાઈ ગયેલા કેપ્સ્યુલને નરમ પાડી હલનચલન વધારે છે. |
| બરસાટીસ | સાંધાની આસપાસની પ્રવાહી ભરેલી થેલીનો સોજો ઉતારે છે. |
અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપીની કાર્યપદ્ધતિ (Mechanism)
અલ્ટ્રાસાઉન્ડ બે રીતે કાર્ય કરે છે:
થર્મલ ઇફેક્ટ (Thermal Effect): સતત આવતા તરંગો પેશીઓમાં ઊંડી ગરમી પેદા કરે છે. આ પદ્ધતિ જૂના દુખાવા (Chronic Pain) માટે શ્રેષ્ઠ છે.
નોન-થર્મલ ઇફેક્ટ (Non-thermal Effect): આમાં તરંગો અટકી અટકીને (Pulsed) આવે છે. તે કોષોમાં 'કેવિટેશન' પેદા કરે છે, જે કોષોના પુનર્જીવન (Regeneration) માટે જવાબદાર છે.
સાવચેતીઓ અને કોણે ન કરાવવી જોઈએ?
જોકે આ એક સુરક્ષિત પદ્ધતિ છે, પરંતુ નીચેની સ્થિતિમાં તેનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ:
ગર્ભાવસ્થા: ગર્ભવતી મહિલાના પેટ કે પીઠના ભાગે આ થેરાપી ન આપવી જોઈએ.
કેન્સર: કેન્સરગ્રસ્ત ગાંઠ પર અલ્ટ્રાસાઉન્ડ કરવાથી કોષો ફેલાવવાનું જોખમ રહે છે.
પેસમેકર: હૃદયમાં પેસમેકર હોય તેવા દર્દીઓએ છાતીના ભાગે આ ન કરાવવું.
ખુલ્લા જખમ: સીધા ખુલ્લા ઘા કે ચેપગ્રસ્ત ભાગ પર તેનો ઉપયોગ ન કરવો.
નિષ્કર્ષ
અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી એ આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાનની એક અજોડ ભેટ છે. તે દવાઓ વગર, માત્ર ધ્વનિ તરંગોની મદદથી શરીરના ઊંડા ભાગોની સારવાર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. ખાસ કરીને રમતવીરો અને લાંબા ગાળાના સાંધાના દુખાવાથી પીડાતા લોકો માટે આ આશીર્વાદરૂપ છે. જો કે, હંમેશા નિષ્ણાત ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ મુજબ જ આ સારવાર લેવી હિતાવહ છે.
No comments:
Post a Comment