 |
| પેટની સર્જરી -Abdominal Surgery |
પેટની સર્જરી (Abdominal Surgery), ભલે તે સિઝેરિયન હોય, હર્નિયા હોય કે એપેન્ડિક્સ, શરીર માટે એક મોટો ફેરફાર છે. સર્જરી પછીના શરૂઆતી અઠવાડિયા રિકવરી માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. આ સમય દરમિયાન જો ઉઠવા-બેસવામાં કે હલનચલનમાં ભૂલ થાય, તો ટાંકા ખૂલી જવાનું અથવા હર્નિયા થવાનું જોખમ રહે છે.
આ માર્ગદર્શિકામાં આપણે વિગતવાર સમજીશું કે સર્જરી પછી તમારે કેવી રીતે કાળજી લેવી જોઈએ.
૧. પેટની સર્જરી પછી ઉઠવા-બેસવાની સાચી રીત
સર્જરી પછી પેટના સ્નાયુઓ નબળા હોય છે. તેથી, સીધા સૂતા હોવ અને અચાનક બેઠા થવાનો પ્રયત્ન કરો, તો પેટ પર ભારે દબાણ આવે છે. આ દબાણ ટાંકાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
પથારીમાંથી ઉઠવાની સાચી પદ્ધતિ: "લોગ રોલ" (Log Roll) ટેકનિક
આ સૌથી સુરક્ષિત રીત છે:
પડખું ફરો: સૌ પ્રથમ, સીધા સૂતા હોવ ત્યાંથી ધીમે રહીને ગમે તે એક બાજુ પડખું ફરી જાવ. તમારા ઘૂંટણને સહેજ વાળો.
હાથનો ટેકો લો: જે બાજુ તમે પડખું ફર્યા છો, તે બાજુના હાથની કોણી અને બીજા હાથની હથેળીનો પલંગ પર ટેકો લો.
પગ નીચે ઉતારો: ધીરે ધીરે તમારા બંને પગને પલંગની નીચેની તરફ સરકાવો.
ધડને ઊંચકો: હાથના જોરે શરીરને ઉપરની તરફ ધકેલો. યાદ રાખો, પેટના સ્નાયુઓનો ઉપયોગ કરવાને બદલે હાથના બળનો ઉપયોગ કરવાનો છે.
સ્થિર બેસો: બેઠા થયા પછી તરત ઉભા ન થાઓ. ૧-૨ મિનિટ પલંગની ધાર પર બેસી રહો જેથી ચક્કર ન આવે.
બેસવાની સાચી રીત
ખુરશીની પસંદગી: હંમેશા હાથાવાળી (Armrest) ખુરશી પર બેસવાનો આગ્રહ રાખો. બહુ નીચી કે બહુ સોફ્ટ સોફા પર બેસવાનું ટાળો, કારણ કે ત્યાંથી ઉભા થતી વખતે પેટ પર જોર પડે છે.
ટટ્ટાર બેસો: બેસતી વખતે પીઠ પાછળ નાનું ઓશીકું રાખો જેથી કરોડરજ્જુ સીધી રહે અને પેટ પર દબાવ ન આવે.
ઉભા થવાની રીત
ખુરશીના હાથા પકડીને હાથના જોરે ધીમેથી ઉભા થાઓ.
શરૂઆતમાં આગળ ન નમો, શરીરને સીધું રાખીને ઉભા થવાનો પ્રયત્ન કરો.
૨. એબ્ડોમિનલ બેલ્ટ (Abdominal Belt) નો ઉપયોગ
ડોક્ટરો સામાન્ય રીતે પેટની સર્જરી પછી 'એબ્ડોમિનલ બાઈન્ડર' અથવા બેલ્ટ પહેરવાની સલાહ આપે છે.
બેલ્ટ પહેરવાના ફાયદા
સપોર્ટ: તે પેટના સ્નાયુઓને પકડી રાખે છે, જેથી હલનચલન કરતી વખતે દુખાવો ઓછો થાય છે.
ટાંકાની સુરક્ષા: ખોંસી કે છીંક આવે ત્યારે બેલ્ટ પેટને ફેલાતા રોકે છે, જે ટાંકાને સુરક્ષિત રાખે છે.
સોજો ઘટાડવો: તે ઓપરેશન વાળા ભાગ પર હળવું દબાણ બનાવી રાખે છે, જેનાથી સોજો (Swelling) જલ્દી ઉતરે છે.
આત્મવિશ્વાસ: બેલ્ટ પહેરવાથી દર્દીને ચાલવા-ફરવામાં વધુ સુરક્ષિત અનુભવાય છે.
બેલ્ટ કેવી રીતે અને ક્યારે પહેરવો?
પહેરવાની રીત: બેલ્ટ હંમેશા સૂતા હોવ ત્યારે જ બાંધવો જોઈએ. તેનાથી પેટના સ્નાયુઓ આરામની સ્થિતિમાં હોય છે અને બેલ્ટ બરાબર ફિટ બેસે છે.
કેટલો ટાઈટ? બેલ્ટ એટલો ટાઈટ હોવો જોઈએ કે તે સપોર્ટ આપે, પણ એટલો પણ ટાઈટ નહીં કે તમને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે.
સમયગાળો: સામાન્ય રીતે સર્જરી પછી ૪ થી ૬ અઠવાડિયા સુધી બેલ્ટ પહેરવાની સલાહ અપાય છે. રાત્રે સૂતી વખતે ડોક્ટરની સલાહ મુજબ તેને કાઢી શકાય છે.
૩. ખાસ સાવચેતીઓ: શું કરવું અને શું ન કરવું?
શું કરવું? (Do's)
ખોંસી કે છીંક વખતે ઓશીકું રાખો: જ્યારે પણ ખોંસી કે છીંક આવવાની હોય, ત્યારે એક ઓશીકું (Pillow) પેટ પર રાખીને તેને હળવા હાથે દબાવો. આને 'Splinting' કહેવાય છે. તેનાથી ટાંકા પર આંચકો લાગશે નહીં.
ધીમેથી ચાલવાનું શરૂ કરો: સર્જરીના બીજા કે ત્રીજા દિવસથી જ રૂમમાં ધીમે ધીમે ચાલવાનું શરૂ કરો. તેનાથી લોહીનું પરિભ્રમણ વધે છે અને ગેસની સમસ્યા થતી નથી.
પૂરતું પાણી પીવો: સર્જરી પછી કબજિયાત ન થાય તે માટે પુષ્કળ પાણી અને ફાઈબરયુક્ત ખોરાક લો. કબજિયાતમાં જોર કરવાથી ટાંકાને નુકસાન થઈ શકે છે.
શું ન કરવું? (Don'ts)
વજન ન ઉપાડો: ઓછામાં ઓછા ૬ અઠવાડિયા સુધી ૫ કિલોથી વધુ વજન ન ઉપાડો. ડોલ ભરવી, નાના બાળકને તેડવું કે ભારે થેલા ઉંચકવા જોખમી છે.
આગળ ન નમો: જમીન પર પડેલી વસ્તુ લેવા માટે કમરમાંથી ન નમો. જરૂર પડે તો ઘૂંટણ વાળીને નીચે બેસો.
સીડી ચડવા-ઉતરવાનું ટાળો: શરૂઆતના દિવસોમાં વધુ પડતી સીડીઓ ન ચડો.
ડ્રાઈવિંગ: જ્યાં સુધી તમે પેનિક બ્રેક મારવા જેટલા સક્ષમ ન થાઓ અને પેઈનકિલર દવાઓ ચાલુ હોય, ત્યાં સુધી ગાડી ન ચલાવો.
૪. રિકવરી માટે આહારનું મહત્વ
માત્ર હલનચલન જ નહીં, પણ ખોરાક પણ રૂઝ લાવવામાં મદદ કરે છે:
પ્રોટીન: ટાંકા જલ્દી રૂઝાય તે માટે દાળ, પનીર, અને કઠોળ ખાઓ.
વિટામિન C: લીંબુ, સંતરા અને આમળા રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે.
કબજિયાતથી બચો: પપૈયું, લીલા શાકભાજી અને ઈસબગુલનો ઉપયોગ કરી શકાય જેથી પેટ સાફ આવે.
૫. ડોક્ટરનો સંપર્ક ક્યારે કરવો?
જો તમને નીચેનામાંથી કોઈ લક્ષણો દેખાય, તો વિલંબ કર્યા વગર ડોક્ટર પાસે જવું:
ટાંકામાંથી લોહી કે પરુ નીકળવું.
ટાંકાનો ભાગ લાલ થઈ જવો કે અતિશય ગરમ લાગવો.
તીવ્ર તાવ આવવો.
પેટમાં અસહ્ય દુખાવો થવો જે દવાથી પણ ઓછો ન થાય.
પેશાબ કે શૌચ કરવામાં તકલીફ પડવી.
નિષ્કર્ષ
પેટની સર્જરી પછીની રિકવરી ધીમી પ્રક્રિયા છે. ઉતાવળ કરવાને બદલે શરીરને પૂરતો સમય આપો. સાચી રીતે ઉઠવા-બેસવાથી અને બેલ્ટના યોગ્ય ઉપયોગથી તમે ભવિષ્યમાં થનારા હર્નિયા કે ટાંકાના ઈન્ફેક્શનથી બચી શકો છો. હંમેશા તમારા સર્જનની સૂચનાઓનું ચુસ્તપણે પાલન કરો.
.jpg)
No comments:
Post a Comment