 |
થાપાના ઓપરેશન પછી (Exercises) |
થાપાના રિપ્લેસમેન્ટ (Hip Replacement Surgery) પછીનો સમયગાળો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. ઓપરેશન સફળ થયા પછી સાચી સાવચેતી અને નિયમિત કસરત જ તમને ફરીથી સામાન્ય જીવન તરફ લઈ જઈ શકે છે. નીચે મુજબની વિગતવાર માહિતી તમને ઝડપથી સાજા થવામાં મદદરૂપ થશે.
થાપાના ઓપરેશન પછી રાખવાની મુખ્ય સાવચેતીઓ
ઓપરેશન પછીના શરૂઆતના ૬ થી ૧૨ અઠવાડિયા (૩ મહિના) ખૂબ જ નાજુક હોય છે. આ સમય દરમિયાન નવો સાંધો તેના સ્થાને સ્થિર થઈ રહ્યો હોય છે, તેથી નીચેની બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું:
૧. હલનચલન અને બેસવા-ઉઠવામાં રાખવાની મર્યાદાઓ
૯૦ ડિગ્રીનો નિયમ: ક્યારેય પણ તમારા થાપાને ૯૦ ડિગ્રીથી વધુ વાળશો નહીં. એટલે કે, જ્યારે તમે બેસો ત્યારે તમારા ઘૂંટણ તમારા થાપા (Hip) કરતા ઉપર ન હોવા જોઈએ.
પગ ઉપર પગ ન ચઢાવો: બેસતી વખતે કે સૂતી વખતે એક પગ બીજા પગ ઉપર ક્યારેય ન ચઢાવો. આનાથી સાંધો ખસી જવાનું જોખમ રહે છે.
પગ અંદરની તરફ ન વાળવો: ચાલતી વખતે કે ઊભા રહેતી વખતે પંજાને અંદરની તરફ ન વાળો.
નીચા ન નમો: જમીન પર પડેલી વસ્તુ લેવા માટે કે મોજા-બૂટ પહેરવા માટે સીધા નીચે ન નમો. હંમેશા લાંબી લાકડી કે અન્ય સાધનનો ઉપયોગ કરો.
૨. ઘરમાં ફેરફાર અને સુરક્ષા
વેસ્ટર્ન ટોયલેટનો ઉપયોગ: હંમેશા ઊંચી સીટવાળા (Commode) ટોયલેટનો જ ઉપયોગ કરો. ભારતીય શૌચાલયમાં બેસવાની ભૂલ ક્યારેય ન કરવી.
ઊંચી ખુરશી: હંમેશા હાથાવાળી અને ઊંચી ખુરશી પર બેસવું, જેથી ઊભા થતી વખતે હાથાનો ટેકો લઈ શકાય.
પલંગની ઊંચાઈ: પલંગ બહુ નીચો ન હોવો જોઈએ. સૂતી વખતે બંને પગ વચ્ચે ઓશીકું (Abduction Pillow) રાખવું જરૂરી છે.
ઘરની સજાવટ: જમીન પર પડેલા છૂટા ગાલીચા કે વાયર દૂર કરો જેથી લપસી જવાનો ડર ન રહે.
ફિઝિયોથેરાપી અને થાપાના ઓપરેશન પછી (Exercises)
કસરતનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય થાપાના સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવવાનો અને સાંધાની હલનચલન (Range of Motion) વધારવાનો છે.
શરૂઆતી તબક્કાની કસરતો (૧ થી ૩ અઠવાડિયા)
૧. એન્કલ પંપ (Ankle Pumps):
પલંગ પર સીધા સૂઈને બંને પગના પંજાને ઉપર-નીચે હલાવો. આ કસરત દિવસમાં અનેકવાર કરવી જોઈએ જેથી લોહીનું પરિભ્રમણ જળવાઈ રહે અને લોહીની ગાંઠ (Clot) ન થાય.
૨. ક્વોડ્રિસેપ્સ સેટ્સ (Quadriceps Sets):
સીધા સૂઈને ઘૂંટણની નીચેના ભાગને પલંગ તરફ દબાવો. ૫ સેકન્ડ પકડી રાખો અને પછી છોડી દો. આનાથી સાથળના સ્નાયુ મજબૂત થશે.
૩. ગ્લુટિયલ સેટ્સ (Gluteal Sets):
નિતંબના સ્નાયુઓને અંદરની તરફ ખેંચો અથવા ભીંસો. ૫ સેકન્ડ સુધી પકડી રાખી ઢીલા છોડો.
મધ્યમ તબક્કાની કસરતો (૪ થી ૮ અઠવાડિયા)
૪. હીલ સ્લાઈડ્સ (Heel Slides):
પલંગ પર સૂતા-સૂતા એડીને પલંગ પર ઘસીને ધીમે ધીમે ઘૂંટણ વાળો. યાદ રાખો કે થાપો ૯૦ ડિગ્રીથી વધુ ન વળે.
૫. એબડક્શન (Abduction):
પગને સીધો રાખીને બહારની બાજુએ (બાજુમાં) લઈ જવો અને ફરી પાછો મૂળ સ્થાને લાવવો.
૬. સ્ટેન્ડિંગ એક્સરસાઇઝ:
વોકર અથવા મજબૂત ટેબલ પકડીને ઊભા રહો. પગને ધીમેથી પાછળની તરફ અને બાજુમાં લઈ જવાની પ્રેક્ટિસ કરો.
ચાલવાની સાચી રીત (Walking Instruction)
ઓપરેશન પછી તરત જ ચાલવાનું શરૂ કરવું જરૂરી છે, પરંતુ ટેકા સાથે.
વોકરનો ઉપયોગ: શરૂઆતમાં વોકર સાથે ચાલો. પહેલા વોકર આગળ વધારો, પછી ઓપરેશન વાળો પગ અને અંતે સામાન્ય પગ.
વજન આપવું: તમારા ડોક્ટરે જેટલું વજન આપવાની પરવાનગી આપી હોય (Weight Bearing status) તેટલું જ વજન ઓપરેશન વાળા પગ પર આપવું.
લંગડાવું નહીં: ચાલતી વખતે શરીર સીધું રાખો અને લંગડાયા વગર ચાલવાનો પ્રયત્ન કરો.
ખોરાક અને જીવનશૈલી
પ્રોટીનયુક્ત આહાર: સ્નાયુઓના જલ્દી રૂઝ આવવા માટે દાળ, પનીર, દૂધ અને સોયાબીન જેવો પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક લો.
કેલ્શિયમ અને વિટામિન D: હાડકાની મજબૂતી માટે દૂધ અને સૂર્યપ્રકાશ જરૂરી છે.
વજન નિયંત્રણ: જો તમારું વજન વધારે હશે તો નવા સાંધા પર દબાણ આવશે અને તે વહેલો ઘસાઈ જશે. તેથી વજન કાબૂમાં રાખવું અત્યંત જરૂરી છે.
ક્યારે ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો? (Red Flags)
જો તમને નીચેનામાંથી કોઈ પણ લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ તમારા સર્જન અથવા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટનો સંપર્ક કરો:
ઓપરેશન વાળી જગ્યાએ અચાનક લાલાશ કે વધુ સોજો આવવો.
ચીરામાંથી પરુ કે લોહી નીકળવું.
અચાનક શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવી.
થાપામાં અસહ્ય દુખાવો થવો જે દવા લેવા છતાં મટે નહીં.
પગના પંજામાં વધુ પડતી ઠંડી કે સુન્નતા અનુભવવી.
નિષ્કર્ષ:
થાપાનું ઓપરેશન એ જીવનની નવી શરૂઆત છે. જો તમે નિયમિત રીતે ફિઝિયોથેરાપી કરશો અને ઉપર જણાવેલી સાવચેતીઓ રાખશો, તો તમે ૩ થી ૬ મહિનામાં તમારી બધી જ રોજીંદી પ્રવૃત્તિઓ ફરી શરૂ કરી શકશો. યાદ રાખો, ધીરજ અને શિસ્ત એ જ ઝડપી રિકવરીની ચાવી છે.
No comments:
Post a Comment