ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટી --પેટના સ્નાયુઓ છૂટા પડવા

ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટી  --પેટના સ્નાયુઓ છૂટા પડવા

 ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટી એ એક એવી સ્થિતિ છે જેના વિશે ઘણી સ્ત્રીઓ અજાણ હોય છે, પરંતુ તે તેમના શારીરિક દેખાવ અને સ્વાસ્થ્ય પર મોટી અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને ગર્ભાવસ્થા પછી, જ્યારે પેટ અસામાન્ય રીતે ફૂલેલું લાગે છે અથવા વચ્ચેથી 'ખાડો' જેવું દેખાય છે, ત્યારે તે ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટી હોઈ શકે છે.

આ લેખમાં આપણે ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટી શું છે, તેના લક્ષણો, કારણો અને તેને સુધારવા માટેના અસરકારક ઉપાયો વિશે ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરીશું.

---

ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટી (Diastasis Recti) શું છે?

આપણા પેટના મધ્ય ભાગમાં બે લાંબા સ્નાયુઓ હોય છે જેને Rectus Abdominis કહેવામાં આવે છે (જેને સામાન્ય ભાષામાં 'સિક્સ પેક એપ્સ' કહેવાય છે). આ બે સ્નાયુઓ વચ્ચે Linea Alba નામની એક કનેક્ટિવ ટિશ્યુ (પેશી) હોય છે જે તેમને જોડી રાખે છે.

જ્યારે કોઈ કારણસર આ બે સ્નાયુઓ વચ્ચેનું અંતર વધી જાય અને વચ્ચેની પેશી ખેંચાઈને પાતળી થઈ જાય, ત્યારે તેને ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટી કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિમાં પેટના સ્નાયુઓ નબળા પડી જાય છે અને અંદરના અંગોને પૂરતો ટેકો મળતો નથી.

---

ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટીના મુખ્ય લક્ષણો

ઘણીવાર લોકો તેને માત્ર 'પેટની ચરબી' સમજી લે છે, પરંતુ તેના લક્ષણો સ્પષ્ટ હોય છે:

1. પેટમાં મધ્યમાં ફૂલેલો ભાગ: જ્યારે તમે સૂતા હોવ અને માથું ઉંચુ કરો, ત્યારે પેટની વચ્ચે એક ટેકરા (Dome) જેવો આકાર દેખાય છે.

2. પેટમાં ખાડો પડવો: પેટની મધ્ય રેખા પર આંગળીઓ મૂકતા તે અંદર ઉતરી જાય તેવું લાગે.

3. કમરનો દુખાવો: પેટના સ્નાયુઓ નબળા હોવાથી કરોડરજ્જુ (Spine) પર ભાર આવે છે, જેનાથી ક્રોનિક કમરનો દુખાવો થાય છે.

4. ખોટી મુદ્રા (Poor Posture): શરીરને ટટ્ટાર રાખવામાં તકલીફ પડવી.

5. પેશાબ પર નિયંત્રણ ન રહેવું: ખાસ કરીને ખાંસી ખાતી વખતે કે છીંકતી વખતે પેશાબ નીકળી જવો (Incontinence).

6. પાચનની સમસ્યાઓ: ગેસ, કબજિયાત અને પેટનું ફૂલવું (Bloating).

---

આ સમસ્યા થવા પાછળના કારણો

ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટી થવાના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

• ગર્ભાવસ્થા (Pregnancy): આ સૌથી સામાન્ય કારણ છે. ગર્ભમાં બાળક વધવાની સાથે ગર્ભાશય વિસ્તરે છે, જે પેટના સ્નાયુઓ પર ભારે દબાણ લાવે છે.

• વારંવાર ગર્ભાવસ્થા: ટૂંકા ગાળામાં એકથી વધુ બાળકો હોવાને કારણે સ્નાયુઓને રિકવરીનો સમય મળતો નથી.

• વધારે ઉંમરે ગર્ભાવસ્થા: ઉંમર વધવા સાથે સ્નાયુઓની લવચીકતા ઘટે છે.

• વજનમાં અચાનક વધારો: પેટના ભાગમાં ઝડપથી ચરબી વધવાથી સ્નાયુઓ ખેંચાય છે.

• ભારે વજન ઉપાડવું: ખોટી રીતે ભારે વજન ઉપાડવાથી પેટના સ્નાયુઓ પર દબાણ આવે છે.

• ખોટી કસરત: ક્રન્ચીસ (Crunches) કે સિટ-અપ્સ જેવી કસરતો જો ખોટી રીતે કરવામાં આવે તો તે સ્નાયુઓને વધુ અલગ કરી શકે છે.

---

ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટીની તપાસ ઘરે કેવી રીતે કરવી?

તમે એક સરળ ટેસ્ટ દ્વારા જાણી શકો છો કે તમને આ સમસ્યા છે કે નહીં:

1. સપાટ જમીન પર ઘૂંટણ વાળીને સૂઈ જાઓ.

2. એક હાથ માથા નીચે રાખો અને બીજા હાથની આંગળીઓ નાભિની ઉપર રાખો.

3. ધીમેથી તમારું માથું જમીન પરથી ઊંચું કરો (જેમ કે તમે ક્રન્ચ કરી રહ્યા હોવ).

4. તમારી આંગળીઓ વડે નાભિની ઉપર અને નીચેની મધ્ય રેખા તપાસો.

5. જો આંગળીઓ બે સ્નાયુઓની વચ્ચે સરળતાથી અંદર ઉતરી જાય અને અંતર 2 આંગળીથી વધુ હોય, તો તે ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટીની નિશાની હોઈ શકે છે.

---

સારવાર અને ઉકેલ: શું કરવું અને શું ન કરવું?

ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટીનો ઉકેલ ધીરજ અને યોગ્ય તકનીક પર આધારિત છે.

1. કસરત જે ટાળવી જોઈએ (બહુ જ મહત્વનું!)

જો તમે ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટી હોવા છતાં ખોટી કસરત કરો છો, તો સ્થિતિ વધુ બગડી શકે છે. નીચેની બાબતો ટાળો:

• ટ્રેડિશનલ ક્રન્ચીસ (Crunches) અને સિટ-અપ્સ.

• પ્લેન્ક (Plank) - જો તમારા સ્નાયુઓ તેને સંભાળી ન શકે તો.

• ભારે વજન ઉપાડવું.

• યોગાસનો જેમાં પેટ વધુ પડતું ખેંચાય (જેમ કે ચક્રાસન).

2. ફિઝિયોથેરાપી અને પુનઃપ્રાપ્તિ કસરતો

મુખ્ય ઉકેલ 'કોર' (Core) ને મજબૂત બનાવવાનો છે, માત્ર 'એપ્સ' ને નહીં.

• પેલ્વિક ટિલ્ટ (Pelvic Tilts): આ પીઠના નીચેના ભાગ અને પેટના નીચેના સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવે છે.

• ડીપ બ્રીધિંગ (Diaphragmatic Breathing): ઊંડા શ્વાસ લેવાથી પેટના અંદરના સ્નાયુઓ (Transverse Abdominis) સક્રિય થાય છે.

• હીલ સ્લાઇડ્સ (Heel Slides): સૂતા સૂતા ધીમેથી પગને લાંબો અને ટૂંકો કરવો.

• કેગલ એક્સરસાઇઝ (Kegels): પેલ્વિક ફ્લોરના સ્નાયુઓને મજબૂત કરવા માટે.

3. દૈનિક જીવનમાં ફેરફાર

• બેસવાની અને ઊઠવાની રીત: પથારીમાંથી ઊભા થતી વખતે સીધા બેઠા થવાને બદલે પહેલા પડખું ફરો અને પછી હાથના ટેકે ઊભા થાઓ.

• પોશ્ચર સુધારણા: ચાલતી વખતે કે બેસતી વખતે પેટને સહેજ અંદર ખેંચીને રાખવાની આદત પાડો.

• બેલ્ટનો ઉપયોગ: ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ 'પેટનો બેલ્ટ' અથવા 'બાઈન્ડર' પહેરવાથી સ્નાયુઓને સપોર્ટ મળે છે.

---

તુલનાત્મક કોષ્ટક: સામાન્ય પેટની ચરબી vs ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટી

લક્ષણ	સામાન્ય પેટની ચરબી	ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટી
સ્પર્શ	નરમ અને ચરબીયુક્ત	સ્નાયુઓ વચ્ચે ખાડો કે પોલાણ
આકાર	આખા પેટ પર ચરબી	પેટની વચ્ચે 'ગુંબજ' જેવો ઉભાર
દુખાવો	સામાન્ય રીતે હોતો નથી	કમર અને પેલ્વિક ભાગમાં દુખાવો
કસરતની અસર	કાર્ડિયોથી ઘટે છે	ખાસ 'કોર' કસરતની જરૂર પડે છે

---

શું સર્જરી જરૂરી છે?

મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં (80-90%), યોગ્ય કસરત અને જીવનશૈલીથી ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટી સુધારી શકાય છે. પરંતુ, જો:

• સ્નાયુઓ વચ્ચેનું અંતર ખૂબ જ વધારે હોય.

• હર્નિયા (Hernia) ની સમસ્યા ઊભી થઈ હોય.

• કસરત કરવા છતાં કોઈ સુધારો ન દેખાતો હોય.

ત્યારે 'એબ્ડોમિનોપ્લાસ્ટી' (Tummy Tuck) નામની સર્જરીનો વિકલ્પ વિચારવામાં આવે છે, જેમાં સર્જન સ્નાયુઓને ફરીથી જોડે છે.

---

નિષ્કર્ષ

ડાયાસ્ટેસિસ રેક્ટી એ કોઈ ગંભીર રોગ નથી, પરંતુ તે શરીરની કાર્યક્ષમતા ઘટાડે છે. ખાસ કરીને નવી માતાઓએ ગર્ભાવસ્થા પછી ઉતાવળમાં સખત કસરત શરૂ કરવાને બદલે પહેલા પોતાના સ્નાયુઓની સ્થિતિ તપાસવી જોઈએ. યોગ્ય માર્ગદર્શન, પૌષ્ટિક આહાર અને 'કોર' મજબૂત કરવાની કસરતો દ્વારા તમે ફરીથી ફિટ થઈ શકો છો.

યાદ રાખો: તમારું શરીર એક અદભૂત પ્રક્રિયા (ગર્ભાવસ્થા) માંથી પસાર થયું છે, તેને સાજું થવા માટે સમય અને પ્રેમ આપો.

---