આઇએફટી (IFT - Interferential Therapy) અને ટેન્સ TENS

આઇએફટી (IFT - Interferential Therapy) અને ટેન્સ (TENS

આઇએફટી (IFT - Interferential Therapy) 

- Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation) એ ફિઝિયોથેરાપીમાં વપરાતા બે ખૂબ જ લોકપ્રિય સાધનો છે. જોકે આ બંને મશીનો શરીરમાં વીજળીના પ્રવાહ (Electric Current) નો ઉપયોગ કરે છે, પરંતુ તેમની કાર્યપદ્ધતિ અને તેનાથી થતા ફાયદાઓ અલગ-અલગ છે.

નીચે આ બંને ટેકનોલોજી વિશેની વિગતવાર સમજૂતી આપવામાં આવી છે.

---

1. ટેન્સ (TENS) મશીન શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?

ટેન્સ TENS

TENS નું પૂરું નામ Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation છે. આ એક નાનું, પોર્ટેબલ અને બેટરીથી ચાલતું મશીન છે જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દુખાવામાં રાહત આપવાનો છે.

કાર્યપદ્ધતિ (How it Works):

TENS મશીન મુખ્યત્વે બે સિદ્ધાંતો પર કામ કરે છે:

1. પેઈન ગેટ કંટ્રોલ થીયરી (Pain Gate Control Theory):

   આપણા શરીરમાં ચેતાઓ (Nerves) મગજ સુધી દુખાવાના સંકેતો પહોંચાડે છે. TENS મશીન દ્વારા આપવામાં આવતા હળવા વિદ્યુત પ્રવાહ ચેતાઓને ઉત્તેજિત કરે છે. આ ઉત્તેજના મગજ સુધી પહોંચતા 'દુખાવાના રસ્તા' (Gate) ને વ્યસ્ત કરી દે છે, જેના કારણે મગજને દુખાવાના અસલી સંકેતો મળતા બંધ થઈ જાય છે અથવા ઓછા થઈ જાય છે.

2. એન્ડોર્ફિન રીલીઝ (Endorphin Release):

   જ્યારે લો-ફ્રીક્વન્સી પર TENS નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે શરીરને કુદરતી રીતે પેઈનકિલર કેમિકલ્સ એટલે કે 'એન્ડોર્ફિન' બનાવવામાં મદદ કરે છે. આ કેમિકલ્સ કુદરતી રીતે જ દુખાવો ઓછો કરે છે.

ઉપયોગો:

• સાંધાનો દુખાવો (Arthritis).

• કમર અને ગરદનનો દુખાવો.

• માસિક ધર્મ દરમિયાન થતો દુખાવો (Period Pain).

• સ્પોર્ટ્સ ઇન્જરી.

---

2. આઇએફટી (IFT) મશીન શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?

IFT નું પૂરું નામ Interferential Therapy છે. તે TENS કરતા વધુ શક્તિશાળી અને ઊંડાણપૂર્વક કામ કરતું મશીન છે.

કાર્યપદ્ધતિ (How it Works):

IFT ની ખાસિયત એ છે કે તે બે અલગ-અલગ મધ્યમ ફ્રીક્વન્સી (Medium Frequency) ના પ્રવાહનો ઉપયોગ કરે છે (દા.ત. 4000 Hz અને 4100 Hz). જ્યારે આ બે પ્રવાહો શરીરની અંદર એકબીજાને છેદે (Interfere) છે, ત્યારે ત્યાં એક નવી લો-ફ્રીક્વન્સી (દા.ત. 100 Hz) ઉત્પન્ન થાય છે.

1. ડીપ પેનિટ્રેશન (Deep Penetration):

   TENS નો પ્રવાહ ચામડીની સપાટી પર વધુ રહે છે, જ્યારે IFT નો પ્રવાહ સ્નાયુઓની ઘણી ઊંડાઈ સુધી પહોંચી શકે છે. આથી જ તે જૂના અને જટિલ દુખાવા માટે વધુ અસરકારક છે.

2. સોજો ઘટાડવો અને રુધિરભિસરણ:

   IFT સ્નાયુઓને પંપ જેવું કામ કરાવે છે, જેનાથી તે ભાગમાં લોહીનું પરિભ્રમણ વધે છે અને સોજો (Oedema) ઝડપથી ઉતરે છે.

ઉપયોગો:

• સ્નાયુઓમાં આવેલો સોજો.

• ફ્રોઝન શોલ્ડર (Frozen Shoulder).

• સાયટીકા (Sciatica).

• ઓપરેશન પછીનો ગંભીર દુખાવો.

---

TENS અને IFT વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત

લક્ષણ	ટેન્સ (TENS)	આઇએફટી (IFT)
ફ્રીક્વન્સી	લો-ફ્રીક્વન્સી (Low Frequency)	મીડિયમ ફ્રીક્વન્સી (Medium Frequency)
ઊંડાઈ	ચામડીની ઉપરની સપાટી સુધી	સ્નાયુઓની ઊંડાઈ સુધી (Deep Tissue)
મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય	ત્વરિત દુખાવામાં રાહત	સોજો ઘટાડવો અને સ્નાયુઓની મરમ્મત
મશીનનું કદ	પોર્ટેબલ, ખિસ્સામાં રાખી શકાય તેવું	સામાન્ય રીતે ક્લિનિકમાં જોવા મળતું મોટું મશીન

---

સાવચેતીઓ અને કોણે ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ?

જોકે આ બંને મશીનો સુરક્ષિત છે, પરંતુ નીચેની સ્થિતિમાં તેનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ:

• પેસમેકર (Pacemaker): જેમના હૃદયમાં પેસમેકર હોય તેમણે આ મશીનોનો ઉપયોગ ક્યારેય ન કરવો.

• ગર્ભાવસ્થા: ગર્ભવતી મહિલાઓએ પેટ અથવા કમરના ભાગે આનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ.

• કેન્સર: જે ભાગમાં ટ્યુમર કે કેન્સર હોય ત્યાં આ મશીન ન લગાડવું.

• ખુલ્લી ઈજા: જ્યાં લોહી નીકળતું હોય કે ઘા હોય ત્યાં ઈલેક્ટ્રોડ્સ ન રાખવા.

નિષ્કર્ષ

જો તમને સામાન્ય સ્નાયુઓનો દુખાવો કે ખેંચાણ હોય તો TENS સારો વિકલ્પ છે, પરંતુ જો દુખાવો જૂનો હોય, ઊંડો હોય કે સોજો વધારે હોય તો IFT વધુ અસરકારક સાબિત થાય છે. હંમેશા નિષ્ણાત ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ મુજબ જ આ ટ્રીટમેન્ટ લેવી હિતાવહ છે.