સવારે કમર જકડાઈ જવાના મુખ્ય કારણો

સવારે કમર જકડાઈ જવાના મુખ્ય કારણો

 સવારે ઉઠીને પથારીમાંથી ઊભા થતી વખતે કમરમાં અસહ્ય જકડન (Stiffness) અનુભવવી એ અત્યારના સમયમાં એક સામાન્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. ઘણીવાર આપણને લાગે છે કે રાત્રે ખોટી રીતે સૂઈ ગયા હોઈશું, પણ જો આ સમસ્યા રોજની બની જાય, તો તેને ગંભીરતાથી લેવી જરૂરી છે.

આ લેખમાં આપણે સવારે કમર જકડાઈ જવાના કારણો, તેને ઓળખવાની રીતો અને તેના અસરકારક ઉપાયો વિશે ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરીશું.સવારે કમર જકડાઈ જવાના મુખ્ય કારણો

સવારની જકડન પાછળ શારીરિક અને જીવનશૈલી સંબંધિત અનેક કારણો હોઈ શકે છે:

૧. ઉંમર અને સાંધાનો ઘસારો (Osteoarthritis)

જેમ જેમ ઉંમર વધે છે, તેમ કરોડરજ્જુના મણકા વચ્ચે આવેલી ગાદી (Discs) સુકાવા લાગે છે. આનાથી સાંધાઓ વચ્ચે ઘર્ષણ વધે છે. રાત્રે લાંબો સમય શરીર સ્થિર રહેવાથી સાંધામાં લુબ્રિકેશન ઓછું થઈ જાય છે, જેના કારણે સવારે ઉઠતી વખતે કમર જકડાયેલી લાગે છે.

૨. ઈન્ફ્લેમેટરી આર્થરાઈટિસ (Ankylosing Spondylitis)

જો સવારની જકડન ૩૦ મિનિટથી વધુ સમય સુધી રહેતી હોય અને હલનચલન કરવાથી ઓછી થતી હોય, તો તે 'એન્કીલોઝિંગ સ્પોન્ડિલાઈટિસ' હોઈ શકે છે. આ એક પ્રકારનો સોજો છે જે કરોડરજ્જુના સાંધાને અસર કરે છે.

૩. સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ અને નબળાઈ

આખો દિવસ બેઠાડુ જીવન જીવવાથી કમરના સ્નાયુઓ નબળા પડી જાય છે. રાત્રે જ્યારે શરીર આરામની સ્થિતિમાં હોય છે, ત્યારે આ નબળા સ્નાયુઓ જકડાઈ જાય છે.

૪. સૂવાની ખોટી રીત અને ગાદલું

જો તમારું ગાદલું (Mattress) બહુ પોચું કે બહુ કઠણ હોય, તો તે કરોડરજ્જુને યોગ્ય સપોર્ટ આપી શકતું નથી. આનાથી સ્નાયુઓ પર ખોટું દબાણ આવે છે અને સવારે દુખાવો થાય છે.

૫. વિટામિન ડી અને કેલ્શિયમની ઉણપ

હાડકાંની મજબૂતી માટે વિટામિન ડી અને કેલ્શિયમ અનિવાર્ય છે. તેની ઉણપને કારણે સ્નાયુઓમાં વારંવાર ખેંચાણ અને જકડન અનુભવાય છે.

---

લક્ષણો: ક્યારે સાવધ થવું?

જો તમને નીચેના લક્ષણો દેખાય, તો તમારે તેના ઉપાયો પર ધ્યાન આપવું જોઈએ:

• પથારીમાંથી ઉતરતી વખતે કમર સીધી કરવામાં તકલીફ પડવી.

• થોડું ચાલ્યા પછી કે ગરમ પાણીથી સ્નાન કર્યા પછી રાહત થવી.

• કમરની સાથે સાથે નિતંબ (Hips) માં પણ દુખાવો થવો.

• રાત્રે દુખાવાને કારણે વારંવાર ઊંઘ ઉડી જવી.

---

અસરકારક ઉપાયો અને સારવાર

આ સમસ્યામાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે જીવનશૈલીમાં ફેરફાર અને યોગ્ય કસરત ખૂબ જરૂરી છે.

૧. સવારની હળવી કસરતો (Stretching)

પથારીમાંથી ઉતરતા પહેલા જ કેટલાક સ્ટ્રેચિંગ કરવાથી જકડન ઓછી થાય છે:

• ની-ટુ-ચેસ્ટ (Knee-to-Chest): પીઠ પર સૂતા રહીને એક પછી એક ઘૂંટણને છાતી સુધી લાવો અને પકડી રાખો.

• કેટ-કાઉ પોઝ (Cat-Cow Stretch): આ કસરત કરોડરજ્જુની લવચીકતા વધારે છે.

• ભુજંગાસન (Cobra Pose): પેટ પર સૂઈને શરીરનો આગળનો ભાગ ધીમેથી ઊંચકો.

૨. ખોરાકમાં ફેરફાર

• એન્ટી-ઈન્ફ્લેમેટરી ખોરાક: આદુ, હળદર, લસણ અને મેથીનો ખોરાકમાં સમાવેશ કરો. તે શરીરમાં સોજો ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

• કેલ્શિયમ અને વિટામિન ડી: દૂધ, પનીર, ઈંડા અને સોયાબીન લો. સવારનો કુમળો તડકો વિટામિન ડી માટે શ્રેષ્ઠ છે.

• હાઈડ્રેશન: શરીરમાં પાણીની કમી સાંધાઓમાં જકડન વધારી શકે છે, તેથી દિવસ દરમિયાન પૂરતું પાણી પીવો.

૩. સૂવાની સાચી પદ્ધતિ

• જો તમે પીઠ પર સૂતા હોવ, તો ઘૂંટણની નીચે નાનું ઓશીકું રાખો.

• જો તમે પડખું ફરીને સૂતા હોવ, તો બે પગની વચ્ચે ઓશીકું રાખો. આનાથી કરોડરજ્જુ સીધી લાઈનમાં રહે છે.

૪. શેક (Heat Therapy)

સવારે ઉઠીને ગરમ પાણીની થેલીથી કમર પર શેક કરવાથી રક્ત પરિભ્રમણ વધે છે અને સ્નાયુઓ રિલેક્સ થાય છે. ગરમ પાણીથી સ્નાન કરવું પણ ઉત્તમ ઉપાય છે.

---

ઘરગથ્થુ દેશી ઉપાયો

1. મેથીના દાણા: રાત્રે એક ચમચી મેથીના દાણા પાણીમાં પલાળી દો અને સવારે તેને ચાવીને ખાઈ જાવ.

2. હળદરવાળું દૂધ: રાત્રે સૂતી વખતે ગરમ દૂધમાં હળદર નાખીને પીવાથી સાંધાના દુખાવામાં રાહત મળે છે.

3. લસણનું તેલ: સરસવના તેલમાં લસણની કળીઓ ગરમ કરી તે તેલથી કમર પર માલિશ કરો.

---

નિવારણ (Prevention) - શું સાવચેતી રાખવી?

• વજન નિયંત્રણ: વધારાનું વજન કમરના મણકા પર દબાણ લાવે છે.

• બેસવાની પોઝિશન: જો તમારું કામ કોમ્પ્યુટર પર હોય, તો દર ૪૫ મિનિટે બ્રેક લો અને થોડું ચાલો.

• યોગ અને પ્રાણાયામ: દરરોજ સૂર્ય નમસ્કાર અને પ્રાણાયામ કરવાથી આખું શરીર લવચીક બને છે.

---

મહત્વની નોંધ: જો કમરનો દુખાવો પગ સુધી જતો હોય (Sciatica), પગમાં ખાલી ચડતી હોય અથવા તાવ આવતો હોય, તો તરત જ ઓર્થોપેડિક ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. આ ગાદી ખસી જવાની (Slip Disc) નિશાની હોઈ શકે છે.