વજન વધવાથી કમર કેમ દુખે છે

 વજન વધવાથી કમર કેમ દુખે છે

 હા, ચોક્કસપણે. વજન વધવો એ કમરના દુખાવા (Back Pain) માટેના સૌથી મુખ્ય અને જવાબદાર કારણોમાંનું એક છે. વૈજ્ઞાનિક રીતે જોઈએ તો, શરીરનું વધારાનું વજન આપણી કરોડરજ્જુ (Spine) અને સ્નાયુઓ પર સતત દબાણ લાવે છે, જેનાથી સમય જતાં કમરમાં ગંભીર સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે. નીચે આ બાબતની વિગતવાર સમજૂતી આપવામાં આવી છે.

---

૧. વજન વધવાથી કમર કેમ દુખે છે? (મુખ્ય કારણો)

જ્યારે તમારું વજન તમારી ઊંચાઈ અને શરીરના બંધારણ મુજબ હોવું જોઈએ તેના કરતાં વધી જાય (BMI 25 થી ઉપર), ત્યારે તેની સીધી અસર તમારી શારીરિક રચના પર પડે છે:

અ. કરોડરજ્જુ પર વધારાનું ભારણ

આપણું શરીર અને કરોડરજ્જુ એક ચોક્કસ વજન સહન કરવા માટે બનેલા હોય છે. જ્યારે પેટના ભાગે ચરબી વધે છે, ત્યારે શરીરનું "સેન્ટર ઓફ ગ્રેવિટી" (Center of Gravity) આગળની તરફ ખસી જાય છે. આના કારણે કમરના નીચેના ભાગના સ્નાયુઓને શરીરને સીધું રાખવા માટે સતત મહેનત કરવી પડે છે, જે દુખાવામાં પરિણમે છે.

બ. મણકા વચ્ચેની ગાદી (Intervertebral Discs) પર દબાણ

કરોડરજ્જુના બે મણકા વચ્ચે એક નરમ ગાદી હોય છે, જે આંચકા સહન કરવાનું કામ કરે છે. સતત વધુ વજનને કારણે આ ગાદી પર દબાણ આવે છે, જેને કારણે Slipped Disc અથવા Herniated Disc જેવી સમસ્યાઓ થાય છે.

ક. સાંધાનો ઘસારો (Osteoarthritis)

વધારે વજન સાંધા અને મણકાના જોડાણોમાં ઘસારો પેદા કરે છે. આનાથી કરોડરજ્જુના સાંધામાં સોજો આવે છે અને હલનચલન વખતે તીવ્ર દુખાવો થાય છે.

---

૨. પેટની ચરબી અને કમરનો દુખાવો

વધારે વજનમાં પણ જો ચરબી પેટના ભાગે (Belly Fat) વધારે હોય, તો તે કમર માટે સૌથી વધુ જોખમી છે.

• પેટ આગળ લટકેલું હોવાથી કમરનો નીચેનો ભાગ અંદરની તરફ વળે છે (જેને 'Lordosis' કહેવાય છે).

• આ સ્થિતિમાં કમરના સ્નાયુઓ હંમેશા ખેંચાયેલા રહે છે, જે લાંબા ગાળે "ક્રોનિક બેક પેન" (Chronic Back Pain) માં ફેરવાય છે.

---

૩. વજન વધવાને કારણે થતી અન્ય સમસ્યાઓ

1. સાયટીકા (Sciatica): વજનના દબાણને કારણે કરોડરજ્જુની નસો દબાઈ શકે છે, જેનો દુખાવો કમરથી લઈને પગ સુધી જાય છે.

2. સ્નાયુઓમાં નબળાઈ: સામાન્ય રીતે વજન ધરાવતા લોકોમાં શારીરિક પ્રવૃત્તિ ઓછી હોય છે, જેના કારણે કમરને ટેકો આપતા સ્નાયુઓ નબળા પડી જાય છે.

3. પોશ્ચર (Posture) બગડવો: વજન વધવાથી વ્યક્તિના ચાલવાની અને બેસવાની રીત બદલાઈ જાય છે, જે કમરના દુખાવાનું કારણ બને છે.

---

૪. વજન ઘટાડવાના ફાયદા

જો તમે માત્ર ૫ થી ૧૦% વજન પણ ઘટાડો છો, તો કમરના દુખાવામાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળે છે:

• મણકા અને સ્નાયુઓ પરનું દબાણ ઘટે છે.

• શરીરની લવચીકતા (Flexibility) વધે છે.

• દવાની જરૂરિયાત ઓછી થઈ જાય છે.

• રાત્રે ઊંઘ સારી આવે છે અને માનસિક તાણ ઘટે છે.

---

૫. ઉપાયો: કમરનો દુખાવો કેવી રીતે ઘટાડવો?

માત્ર વજન ઘટાડવું પૂરતું નથી, તેની સાથે જીવનશૈલીમાં કેટલાક ફેરફારો જરૂરી છે:

૧. સંતુલિત આહાર (Diet)

• મેંદો, ખાંડ અને તળેલું ખાવાનું બંધ કરો.

• કેલ્શિયમ અને વિટામિન-D યુક્ત ખોરાક લો જેથી હાડકાં મજબૂત થાય.

• પૂરતું પાણી પીવો, કારણ કે મણકા વચ્ચેની ગાદીને હાઇડ્રેશન (પાણી)ની જરૂર હોય છે.

૨. હળવી કસરત

• શરૂઆતમાં ચાલવાની (Walking) ટેવ પાડો. દિવસમાં ૩૦ મિનિટ ઝડપથી ચાલવું એ વજન ઘટાડવા માટે શ્રેષ્ઠ છે.

• તરવું (Swimming) એ કમરના દુખાવા માટે ઉત્તમ છે કારણ કે તેમાં સાંધા પર વજન આવતું નથી.

• યોગ અને સ્ટ્રેચિંગ (ભુજંગાસન, માર્જરાસન) કરવાથી સ્નાયુઓની જકડાઈ દૂર થાય છે.

૩. સાચી રીતે બેસવાની અને ઊભા રહેવાની ટેવ

• લાંબો સમય એક જ જગ્યાએ બેસી ન રહો.

• ખુરશી પર બેસતી વખતે કમર સીધી રાખો અને જરૂર પડે તો પાછળ નાનું ઓશીકું રાખો.

---

૬. ક્યારે ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો?

જો વજન ઘટાડવા છતાં નીચેના લક્ષણો દેખાય, તો નિષ્ણાત (Orthopedic) ની સલાહ લેવી જોઈએ:

• દુખાવો પગમાં નીચે સુધી જતો હોય.

• પગમાં ખાલી ચડતી હોય અથવા નબળાઈ લાગતી હોય.

• દુખાવાને કારણે રાત્રે ઊંઘ ન આવતી હોય.

• તાવની સાથે કમરનો દુખાવો થતો હોય.

---

નિષ્કર્ષ

ચોક્કસપણે, વધેલું વજન એ કમરના દુખાવાનું મૂળ કારણ છે. તે માત્ર એક શારીરિક સમસ્યા નથી, પરંતુ તે તમારી કાર્યક્ષમતા અને માનસિક શાંતિને પણ અસર કરે છે. યોગ્ય આહાર, નિયમિત કસરત અને વજન નિયંત્રણ દ્વારા તમે કમરના દુખાવાથી કાયમી મુક્તિ મેળવી શકો છો.

યાદ રાખો: તમારી કરોડરજ્જુ તમારા શરીરનો સ્તંભ છે, તેનું ધ્યાન રાખવું એ તમારી પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ.

---