 |
 | |
|
ગરદનનો દુખાવો એટલે કે સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ (Cervical Spondylosis) આજે એક સામાન્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. ખાસ કરીને ડિજિટલ યુગમાં, જ્યારે આપણો મોટાભાગનો સમય કમ્પ્યુટર કે મોબાઈલ સામે પસાર થાય છે, ત્યારે આ સમસ્યા વધુ ગંભીર બની રહી છે.
નીચે સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ વિશેની સંપૂર્ણ વિગતવાર માહિતી (લક્ષણો, કારણો અને ઇલાજ) આપવામાં આવી છે.
સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ શું છે?
સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ એ વય-સંબંધિત સમસ્યા છે જે ગરદનના કરોડરજ્જુના મણકા (Cervical Spine), ગાદી (Disks) અને સાંધાને અસર કરે છે. જેમ જેમ આપણી ઉંમર વધે છે, તેમ ગરદનના મણકા વચ્ચેની ગાદી ઘસાય છે, તે સુકાઈ જાય છે અને કેટલીકવાર ત્યાં હાડકાંના નાના ટુકડા (Bone Spurs) વધવા લાગે છે. આ ફેરફારોને કારણે ગરદનમાં જકડાઈ અને દુખાવો અનુભવાય છે.
સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસના મુખ્ય લક્ષણો
ઘણીવાર આ રોગની શરૂઆત ધીમી હોય છે, પણ સમય જતાં તે વધી શકે છે. તેના મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
૧. ગરદનમાં દુખાવો અને જકડાઈ (Stiffness)
સૌથી સામાન્ય લક્ષણ ગરદનમાં દુખાવો થવો તે છે. સવારે ઉઠતી વખતે ગરદન અક્કડ થઈ જવી અને હલનચલન કરવામાં તકલીફ પડવી એ આનો સંકેત છે.
૨. ખભા અને હાથમાં દુખાવો
દુખાવો માત્ર ગરદન સુધી સીમિત રહેતો નથી, પણ તે ખભા, હાથ અને આંગળીઓ સુધી પ્રસરી શકે છે.
૩. હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી કે બહેરાશ
જ્યારે ગરદનની નસ દબાય છે, ત્યારે હાથ અથવા આંગળીઓમાં સોય ભોંકાતી હોય તેવી ઝણઝણાટી (Tingling) અથવા બહેરાશ (Numbness) અનુભવાય છે.
૪. માથાનો દુખાવો
ખાસ કરીને માથાના પાછળના ભાગમાં દુખાવો થવો, જે ગરદનથી શરૂ થઈને ઉપર તરફ જાય છે.
૫. ચક્કર આવવા (Vertigo)
જ્યારે સ્થિતિ ગંભીર હોય, ત્યારે અચાનક ગરદન ફેરવતી વખતે ચક્કર આવી શકે છે.
૬. સ્નાયુઓની નબળાઈ
જો નસ લાંબા સમય સુધી દબાયેલી રહે, તો હાથના સ્નાયુઓ નબળા પડી જાય છે, જેનાથી વસ્તુઓ પકડવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ થવાના મુખ્ય કારણો
આ સમસ્યા થવા પાછળ ઘણા પરિબળો જવાબદાર હોઈ શકે છે:
ઉંમર (Aging): ૪૦ વર્ષની ઉંમર પછી કરોડરજ્જુમાં કુદરતી રીતે ઘસારો શરૂ થાય છે.
ખોટું પોશ્ચર (Poor Posture): સતત ગરદન ઝુકાવીને મોબાઈલ વાપરવો (Text Neck) અથવા કમ્પ્યુટર પર ખોટી રીતે બેસીને કામ કરવું.
ગાદીમાં ફેરફાર (Herniated Disks): મણકા વચ્ચેની ગાદીમાં તિરાડ પડવી કે તે બહાર નીકળી જવી, જેનાથી નસ પર દબાણ આવે છે.
ઇજા (Injury): અકસ્માત કે રમતગમત દરમિયાન ગરદનમાં લાગેલી જૂની ઈજા.
વધુ પડતો ભાર ઉઠાવવો: ગરદન કે ખભા પર સતત ભારે વજન ઉંચકવું.
વારસાગત: જો પરિવારમાં કોઈને આ સમસ્યા હોય, તો થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
નિદાન (Diagnosis)
ડોક્ટર સામાન્ય રીતે નીચેની પદ્ધતિઓ દ્વારા તપાસ કરે છે:
શારીરિક તપાસ: ગરદનની હલનચલન અને નસોના રિફ્લેક્સ ચેક કરવા.
X-Ray: હાડકામાં થયેલા ફેરફાર કે એક્સ્ટ્રા હાડકા (Osteophytes) તપાસવા.
MRI: નસ દબાય છે કે નહીં તે સ્પષ્ટ રીતે જોવા માટે.
CT Scan: મણકાની વિગતવાર તપાસ માટે.
સારવાર અને ઇલાજ (Treatment)
સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસનો ઇલાજ તેના લક્ષણોની ગંભીરતા પર આધાર રાખે છે.
૧. જીવનશૈલીમાં ફેરફાર અને સાવચેતી
બેસવાની રીત: હંમેશા ટટ્ટાર બેસો. કમ્પ્યુટરનું સ્ક્રીન આંખની સમાંતર હોવું જોઈએ.
મોબાઈલનો ઉપયોગ: મોબાઈલ વાપરતી વખતે ગરદન ઝુકાવવાને બદલે મોબાઈલને આંખ સામે રાખો.
યોગ્ય તકિયો (Pillow): બહુ ઊંચો કે બહુ નરમ તકિયો ન વાપરવો. સર્વાઇકલ પિલોનો ઉપયોગ ફાયદાકારક છે.
૨. ફિઝિયોથેરાપી અને કસરત
ફિઝિયોથેરાપી આ રોગમાં સૌથી અસરકારક છે.
Isometric Neck Exercises: ગરદનના સ્નાયુઓને મજબૂત કરવા માટેની કસરતો.
Stretching: હળવું સ્ટ્રેચિંગ જકડાઈ દૂર કરે છે.
૩. દવાઓ
ડોક્ટરની સલાહ મુજબ નીચેની દવાઓ લઈ શકાય:
દુખાવો ઓછો કરવાની દવાઓ (Painkillers).
સ્નાયુઓને આરામ આપતી દવાઓ (Muscle Relaxants).
વિટામીન B12 ની સપ્લીમેન્ટ્સ (નસોની મજબૂતી માટે).
૪. ઘરેલું ઉપચારો
શેક કરવો: ગરમ પાણીની થેલી અથવા આઈસ પેકનો શેક કરવાથી દુખાવામાં રાહત મળે છે.
હળદર વાળું દૂધ: હળદરમાં સોજા વિરોધી (Anti-inflammatory) ગુણો હોય છે.
લસણનું તેલ: લસણ નાખીને ગરમ કરેલા તેલથી હળવા હાથે માલિશ કરવાથી લોહીનું પરિભ્રમણ વધે છે.
૫. સર્જરી (જ્યારે અત્યંત જરૂરી હોય)
જો કોઈ પણ દવાથી કે કસરતથી રાહત ન મળે અને નસ દબાવાને કારણે ચાલવામાં કે કામ કરવામાં તકલીફ પડે, ત્યારે જ ડોક્ટર સર્જરીની સલાહ આપે છે.
બચાવના ઉપાયો (Prevention Tips)
દર 30-40 મિનિટે કામમાંથી બ્રેક લો અને ગરદનને હળવી ફેરવો.
નિયમિત કસરત કરો.
કેલ્શિયમ અને વિટામીન-D યુક્ત આહાર લો.
પૂરતી ઊંઘ લો.
નિષ્કર્ષ
સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ એ ગભરાવા જેવી બીમારી નથી, પરંતુ જો તેને અવગણવામાં આવે તો તે ગંભીર બની શકે છે. યોગ્ય કસરત, પોશ્ચરમાં સુધારો અને સમયસર સારવારથી આ સમસ્યાને ચોક્કસપણે કાબૂમાં લઈ શકાય છે.
No comments:
Post a Comment