 |
| એડીનો દુખાવો |
એડીનો દુખાવો, ખાસ કરીને પ્લાન્ટર ફેસિઆઈટીસ (Plantar Fasciitis), એ આજની જીવનશૈલીમાં એક સામાન્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. સવારે પથારીમાંથી ઉઠતાની સાથે જ જ્યારે તમે જમીન પર પહેલો પગ મૂકો અને સોય ભોંકાતી હોય તેવો અસહ્ય દુખાવો થાય, ત્યારે તે આ રોગના મુખ્ય લક્ષણોમાંનું એક છે.
આ લેખમાં આપણે પ્લાન્ટર ફેસિઆઈટીસના કારણો, લક્ષણો અને તેના સચોટ ઘરેલું તથા તબીબી ઉપાયો વિશે ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરીશું.
પ્લાન્ટર ફેસિઆઈટીસ શું છે?
આપણા પગના તળિયામાં એડીના હાડકાથી લઈને પંજા સુધી એક જાડી પેશી (Tissue) આવેલી હોય છે, જેને પ્લાન્ટર ફેસિયા કહેવામાં આવે છે. આ પેશી પગના આર્ચ (વળાંક) ને જાળવી રાખવાનું અને ચાલતી વખતે શોક એબ્સોર્બર (ઝટકા સહન કરવાનું) કામ કરે છે.
જ્યારે આ પેશી પર વધુ પડતું દબાણ આવે છે, ત્યારે તેમાં નાના-નાના ચીરા પડે છે અથવા સોજો આવે છે. આ સ્થિતિને 'પ્લાન્ટર ફેસિઆઈટીસ' કહેવાય છે.
સવારે જ દુખાવો કેમ વધુ થાય છે?
રાત્રે જ્યારે આપણે ઊંઘતા હોઈએ છીએ, ત્યારે આપણા પગના પંજા નીચેની તરફ નમેલા હોય છે, જેના કારણે આ પેશી સંકોચાઈ જાય છે. સવારે ઉઠતાની સાથે જ જ્યારે આપણે પગ જમીન પર મૂકીએ છીએ, ત્યારે આ સંકોચાયેલી પેશી અચાનક ખેંચાય છે, જેના પરિણામે તે તીવ્ર દુખાવો આપે છે. થોડા ડગલાં ચાલ્યા પછી પેશી ધીમે ધીમે ખૂલે છે અને દુખાવો ઓછો થાય છે.
એડીના દુખાવાના મુખ્ય કારણો
વધારે પડતું વજન: શરીરનું વધુ વજન એડી પર સીધું દબાણ લાવે છે.
ખોટા પગરખાં: બહુ પાતળા તળિયાવાળા અથવા હાઈ હીલ્સના સેન્ડલ પહેરવા.
ઉંમર: સામાન્ય રીતે 40 થી 60 વર્ષની વયના લોકોમાં આ સમસ્યા વધુ જોવા મળે છે.
વધુ પડતું ઊભા રહેવું: જે લોકોની નોકરી લાંબા સમય સુધી ઉભા રહેવાની હોય (જેમ કે શિક્ષકો, ટ્રાફિક પોલીસ, રસોઈ કરનાર).
પગની બનાવટ: જો તમારા પગના તળિયા સપાટ (Flat Feet) હોય અથવા આર્ચ વધુ ઊંચી હોય.
અચાનક કસરત વધારવી: દોડવાની કે કૂદવાની પ્રવૃત્તિમાં એકાએક વધારો કરવો.
ઘરેલું ઈલાજ અને રાહત મેળવવાના ઉપાયો
જો તમને સવારે ઉઠતાવેંત દુખાવો થતો હોય, તો નીચેના ઉપાયો રામબાણ સાબિત થઈ શકે છે:
1. બરફનો શેક (Ice Massage)
બરફ સોજો ઘટાડવામાં સૌથી વધુ અસરકારક છે.
એક પ્લાસ્ટિકની બોટલમાં પાણી ભરી તેને ફ્રીઝરમાં જમાવી દો.
સવારે અથવા રાત્રે સૂતા પહેલા આ બોટલને જમીન પર રાખી તેના પર પગ મૂકીને આગળ-પાછળ ફેરવો (રોલ કરો).
આમ કરવાથી સોજો ઉતરશે અને દુખાવામાં રાહત મળશે.
2. યોગ્ય સ્ટ્રેચિંગ એક્સરસાઈઝ (સૌથી મહત્વનું)
પથારીમાંથી નીચે ઉતરતા પહેલા જ આ કસરતો કરો:
ટુવાલ સ્ટ્રેચ: બેઠા બેઠા પગ લાંબો કરો, પંજામાં ટુવાલ ફસાવો અને તેને તમારી તરફ ખેંચો. 15-30 સેકન્ડ સુધી પકડી રાખો.
કાફ સ્ટ્રેચ: દીવાલ પાસે ઉભા રહીને એક પગ પાછળ રાખો અને એડી જમીન પર અડેલી રાખીને આગળની તરફ નમો. આનાથી પિંડીના સ્નાયુઓ ખેંચાશે અને એડી પરનું દબાણ ઘટશે.
3. ગરમ પાણી અને મીઠું
રાત્રે સૂતા પહેલા એક ટબમાં નવશેકું ગરમ પાણી લો અને તેમાં થોડું સિંધવ મીઠું (Epsom Salt) નાખો. 15-20 મિનિટ પગ તેમાં ડુબાડી રાખો. આનાથી સ્નાયુઓને આરામ મળશે.
4. પગરખાંની પસંદગી
ઘરમાં પણ નરમ ચપ્પલ (Soft Cushioned Slippers) પહેરવાનું રાખો. ઉઘાડા પગે સખત લાદી પર ચાલવાનું ટાળો.
બજારમાં મળતા 'Silicone Heel Cups' અથવા 'Arch Support Inserts' નો ઉપયોગ કરો જે તમારા જૂતાની અંદર ફિટ થઈ જાય છે.
આયુર્વેદિક અને કુદરતી ઉપાયો
મેથીના દાણા: મેથીમાં સોજો ઘટાડવાના ગુણો હોય છે. રાત્રે એક ચમચી મેથી પલાળીને સવારે ચાવીને ખાઈ જવી.
હળદર વાળું દૂધ: હળદર એ નેચરલ પેઈન કિલર છે. રાત્રે સૂતી વખતે હળદર વાળું દૂધ પીવાથી આંતરિક સોજો ઘટે છે.
આદુ અને લસણ: તમારા ખોરાકમાં આદુ અને લસણનો ઉપયોગ વધારો, જે વાત (વાયુ) ને શાંત કરે છે.
ડૉક્ટરની સલાહ ક્યારે લેવી?
જો ઘરેલું ઉપાયોથી 2-3 અઠવાડિયામાં સુધારો ન જણાય, તો ઓર્થોપેડિક ડૉક્ટર અથવા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. તે નીચે મુજબની સારવાર આપી શકે છે:
ફિઝિયોથેરાપી: અલ્ટ્રાસાઉન્ડ થેરાપી અથવા ખાસ કસરતો.
Night Splints: રાત્રે પહેરવાના ખાસ બૂટ જે તમારા પગને સ્ટ્રેચ સ્થિતિમાં રાખે છે.
સ્ટીરોઈડ ઈન્જેક્શન: જો દુખાવો અસહ્ય હોય અને ક્રોનિક થઈ ગયો હોય.
Shockwave Therapy: આધુનિક પદ્ધતિ જેમાં ધ્વનિ તરંગો દ્વારા સોજો મટાડવામાં આવે છે.
ટિપ્સ જે તમારે યાદ રાખવી જોઈએ
| શું કરવું? | શું ન કરવું? |
| વજન નિયંત્રણમાં રાખવું | ઉઘાડા પગે ચાલવું નહીં |
| ગરમ-ઠંડો શેક કરવો | હાઈ હીલ્સ કે ફ્લેટ જૂતા પહેરવા નહીં |
| પગના પંજાની કસરત કરવી | લાંબો સમય એકધારી ઉભા રહેવું નહીં |
| પૂરતું પાણી પીવું | દુખાવાની દવાઓ જાતે લેવી નહીં |
નિષ્કર્ષ
એડીનો દુખાવો એ રાતોરાત મટી જતી બીમારી નથી. આમાં ધીરજ અને નિયમિતતા ખૂબ જરૂરી છે. જો તમે નિયમિત સ્ટ્રેચિંગ કરશો અને યોગ્ય પગરખાં પહેરશો, તો 80% થી 90% કિસ્સાઓમાં ઓપરેશન કે મોંઘી દવાઓ વગર જ આ સમસ્યા મટી જાય છે.
No comments:
Post a Comment