એડીનો દુખાવો (Heel Pain)

 એડીનો દુખાવો (Heel Pain) એ એક અત્યંત સામાન્ય સમસ્યા છે જે કોઈ પણ ઉંમરની વ્યક્તિને થઈ શકે છે. સવારે ઉઠતી વખતે પહેલું ડગલું ભરતી વખતે થતો તીવ્ર દુખાવો કે લાંબો સમય બેઠા પછી ઊભા થતી વખતે થતી પીડા જીવનશૈલીને પ્રભાવિત કરે છે.

આ લેખમાં આપણે એડીના દુખાવાના કારણો, લક્ષણો, નિદાન અને ઘરગથ્થુ તથા તબીબી ઉપચારો વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.

---

૧. એડીના દુખાવાના મુખ્ય કારણો (Common Causes)

એડીનો દુખાવો થવા પાછળ કોઈ એક કારણ હોતું નથી, પરંતુ નીચે મુજબના કારણો મુખ્ય ગણાય છે:

પ્લાન્ટર ફેસાઈટિસ (Plantar Fasciitis)

આ એડીના દુખાવાનું સૌથી સામાન્ય કારણ છે. પગના તળિયામાં એડીથી આંગળીઓ સુધી એક જાડો સ્નાયુ પટ્ટો (Tissue) હોય છે જેને 'પ્લાન્ટર ફેસિયા' કહેવાય છે. જ્યારે આ પટ્ટા પર વધુ દબાણ આવે ત્યારે તેમાં સોજો આવે છે, જેને પ્લાન્ટર ફેસાઈટિસ કહેવાય છે.

એડીનું હાડકું વધવું (Heel Spur)

જ્યારે પ્લાન્ટર ફેસિયા પર લાંબા સમય સુધી ખેંચાણ રહે છે, ત્યારે શરીર ત્યાં કેલ્શિયમ જમા કરવાનું શરૂ કરે છે, જેને કારણે એડીના હાડકા પાસે એક નાની ગાંઠ જેવું હાડકું વધે છે. તેને 'હિલ સ્પર' કહેવામાં આવે છે.

એચિલીસ ટેન્ડિનાઈટિસ (Achilles Tendonitis)

પગની પાછળની બાજુએ એડીની ઉપરના ભાગે આવેલા સ્નાયુ (Tendon) માં સોજો આવવાને કારણે પણ દુખાવો થાય છે. આ મોટે ભાગે એથ્લેટ્સ અથવા દોડવીરોમાં જોવા મળે છે.

અન્ય કારણો:

• વધારે વજન: શરીરનું વધુ પડતું વજન એડી પર દબાણ લાવે છે.

• ખોટા પગરખાં: ફ્લેટ ચપ્પલ અથવા હાઈ હીલ્સ પહેરવાથી પગના સંતુલન પર અસર પડે છે.

• યુરિક એસિડ વધવું: શરીરમાં યુરિક એસિડનું પ્રમાણ વધવાથી પણ સાંધા અને એડીમાં દુખાવો થઈ શકે છે.

• વધારે સમય ઊભા રહેવું: જે લોકોનો વ્યવસાય સતત ઊભા રહેવાનો હોય તેમને આ સમસ્યા વધુ થાય છે.

---

૨. લક્ષણો (Symptoms)

એડીના દુખાવાના લક્ષણોને ઓળખવા ખૂબ જ સરળ છે:

1. સવારે પથારીમાંથી ઉઠ્યા પછી પ્રથમ પગલું ભરતી વખતે અસહ્ય દુખાવો.

2. થોડું ચાલ્યા પછી દુખાવામાં રાહત મળવી, પણ ફરી લાંબો સમય ચાલવાથી દુખાવો વધવો.

3. એડીના ભાગમાં સોજો અથવા લાલાશ દેખાવી.

4. પગના તળિયે કડકપણું અનુભવવું.

---

૩. નિદાન અને સારવાર (Diagnosis and Treatment)

જો દુખાવો લાંબા સમય સુધી રહે, તો ડૉક્ટર એક્સ-રે (X-ray) અથવા એમઆરઆઈ (MRI) ની સલાહ આપી શકે છે.

તબીબી સારવાર:

• દવાઓ: સોજો ઓછો કરવા માટે પેઈન કિલર અથવા એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી દવાઓ.

• ફિઝિયોથેરાપી: ચોક્કસ કસરતો દ્વારા સ્નાયુઓને લવચીક બનાવવા.

• ઈન્જેક્શન: જો દુખાવો ખૂબ જ વધારે હોય, તો સ્ટીરોઈડના ઈન્જેક્શન આપવામાં આવે છે.

---

૪. ઘરેલુ ઉપચારો અને સાવચેતી (Home Remedies)

મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, જીવનશૈલીમાં ફેરફાર અને ઘરેલુ નુસ્ખાઓથી આરામ મળે છે:

૧. બરફનો શેક (Ice Therapy)

દિવસમાં ૩ થી ૪ વાર ૧૫-૨૦ મિનિટ માટે એડી પર બરફ ઘસવાથી સોજામાં રાહત મળે છે. એક પ્લાસ્ટિકની બોટલમાં પાણી ભરી તેને ફ્રીઝરમાં જમાવી દો અને પછી એ બોટલ પર પગ રાખીને તેને ગોળ-ગોળ ફેરવો.

૨. ગરમ પાણી અને મીઠું

રાત્રે સૂતા પહેલા નવશેકા ગરમ પાણીમાં સિંધવ મીઠું નાખીને ૧૦ મિનિટ પગ ડુબાડી રાખવાથી સ્નાયુઓને આરામ મળે છે.

૩. પગરખાંની પસંદગી (Proper Footwear)

• સાફ્ટ સોલવાળા ચપ્પલ પહેરો.

• બજારમાં મળતા 'સીલીકોન હીલ પેડ્સ' (Silicon Heel Pads) નો ઉપયોગ કરો, જે એડી પર આવતા ઝટકાને શોષી લે છે.

૪. હળદળવાળું દૂધ

હળદળમાં કુદરતી એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી ગુણો હોય છે. રાત્રે સૂતી વખતે ગરમ દૂધમાં હળદળ નાખીને પીવાથી શરીરનો આંતરિક સોજો ઉતરે છે.

---

૫. અસરકારક કસરતો (Exercises for Heel Pain)

કસરત એ એડીના દુખાવાનો કાયમી ઉકેલ છે:

• Wall Stretch: દીવાલ પાસે ઊભા રહીને હથેળીઓ દીવાલ પર ટેકવો અને એક પગ પાછળ રાખીને એડી જમીન પર અડેલી રહે તેમ ખેંચાણ અનુભવો.

• Towel Stretch: બેસીને પગ લાંબા કરો. એક ટુવાલને પગના પંજામાં ભરાવીને પોતાની તરફ ખેંચો.

• Tennis Ball Roll: ખુરશી પર બેસીને પગના તળિયા નીચે ટેનિસ બોલ રાખો અને તેને એડીથી પંજા સુધી ફેરવો.

---

૬. શું ધ્યાન રાખવું? (Prevention Tips)

1. વજન નિયંત્રિત રાખો: વજન ઓછું કરવાથી એડી પરનું દબાણ ઘટે છે.

2. ખાલી પગે ન ચાલવું: ઘરમાં પણ નરમ ચપ્પલ પહેરવાની આદત રાખો.

3. પૂરતો આરામ: જો દુખાવો વધારે હોય, તો લાંબો સમય ચાલવાનું કે દોડવાનું ટાળો.

4. ખોરાક: આદુ, લસણ અને ઓમેગા-૩ ફેટી એસિડ યુક્ત ખોરાક લેવો જે સોજો ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

---

નિષ્કર્ષ:

એડીનો દુખાવો એ ગંભીર સમસ્યા નથી, પરંતુ જો તેની અવગણના કરવામાં આવે તો તે લાંબા ગાળે ચાલવાની પદ્ધતિ (Gait) ને બગાડી શકે છે અને ઘૂંટણ કે કમરના દુખાવાનું કારણ બની શકે છે. નિયમિત કસરત અને યોગ્ય ફૂટવેર આ સમસ્યામાંથી છુટકારો મેળવવાની ચાવી છે.