ટેનિસ એલ્બો Tennis Elbow

ટેનિસ એલ્બો  Tennis Elbow

 ટેનિસ એલ્બો (Tennis Elbow), જેને તબીબી ભાષામાં લેટરલ એપિકોન્ડિલાઇટિસ (Lateral Epicondylitis) કહેવામાં આવે છે, તે કોણીના બહારના ભાગમાં થતો એક અત્યંત સામાન્ય અને પીડાદાયક સોજો છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, ટેનિસ એલ્બોથી પીડાતા મોટાભાગના લોકો વાસ્તવમાં ટેનિસ રમતા હોતા નથી!

આ લેખમાં આપણે ટેનિસ એલ્બોના કારણો, લક્ષણો અને ખાસ કરીને તેના ફિઝિયોથેરાપી ઇલાજ વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.

---

ટેનિસ એલ્બો એટલે શું?

ટેનિસ એલ્બો  Tennis Elbow

આપણા હાથના સ્નાયુઓ અને રજ્જૂ (Tendons) જ્યારે વધુ પડતા વપરાશ અથવા વારંવાર એકની એક હિલચાલને કારણે ઘસારો અનુભવે છે, ત્યારે કોણીના બહારના હાડકા (Lateral Epicondyle) પર સોજો આવે છે. આ સ્થિતિને ટેનિસ એલ્બો કહેવાય છે.

---

ટેનિસ એલ્બો થવાના મુખ્ય કારણો

1. પુનરાવર્તિત હિલચાલ: કાંડા અને હાથની એકની એક હિલચાલ વારંવાર કરવાથી સ્નાયુઓ પર દબાણ આવે છે.

2. વ્યવસાયિક કારણો: પ્લમ્બર, પેઇન્ટર, સુથાર, રસોઈયા અને કમ્પ્યુટર પર સતત ટાઇપિંગ કરનારા લોકોમાં આ સમસ્યા વધુ જોવા મળે છે.

3. ખોટી ટેકનિક: જિમમાં ભારે વજન ઉઠાવતી વખતે અથવા ટેનિસ જેવી રમતોમાં ખોટી પકડ રાખવાથી પણ આ થઈ શકે છે.

4. ઉંમર: સામાન્ય રીતે 30 થી 50 વર્ષની વયના લોકોમાં આ સમસ્યા વધુ જોવા મળે છે.

---

લક્ષણો

• કોણીના બહારના ભાગમાં તીવ્ર દુખાવો.

• વસ્તુઓ પકડતી વખતે અથવા ઉઠાવતી વખતે નબળાઈનો અનુભવ.

• કાંડાને પાછળની તરફ વાળતી વખતે દુખાવો વધવો.

• સવારે ઉઠતી વખતે કોણીમાં જકડન (Stiffness).

• દરવાજાનું હેન્ડલ ફેરવતી વખતે કે ચા ગાળતી વખતે તકલીફ થવી.

---

ફિઝિયોથેરાપી ઇલાજ: સૌથી અસરકારક માર્ગ

ટેનિસ એલ્બો માટે ફિઝિયોથેરાપી એ શ્રેષ્ઠ અને કુદરતી ઇલાજ છે. તે માત્ર દુખાવો ઓછો નથી કરતું, પણ ભવિષ્યમાં આ સમસ્યા ફરી ન થાય તેની પણ ખાતરી કરે છે.

1. પેઇન મેનેજમેન્ટ (દુખાવામાં રાહત)

શરૂઆતના તબક્કામાં ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ નીચે મુજબની પદ્ધતિઓ અપનાવે છે:

• Ice Therapy (બરફનો શેક): દિવસમાં 3-4 વાર 10-15 મિનિટ બરફ ઘસવાથી સોજો ઓછો થાય છે.

• Rest (આરામ): જે પ્રવૃત્તિથી દુખાવો વધતો હોય તેને થોડા સમય માટે બંધ કરવી.

• Ultrasound Therapy: આ મશીન દ્વારા ઊંડા પેશીઓ સુધી તરંગો મોકલીને સોજો ઉતારવામાં આવે છે.

• Laser Therapy: પેશીઓના રિપેરિંગની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા માટે વપરાય છે.

2. મેન્યુઅલ થેરાપી

થેરાપિસ્ટ પોતાના હાથ વડે સાંધા અને સ્નાયુઓને રિલેક્સ કરે છે. આમાં 'ડીપ ફ્રિકશન મસાજ' ખૂબ જ અસરકારક સાબિત થાય છે, જે રજ્જૂમાં રહેલા ડાઘા (Scar tissue) ને તોડવામાં મદદ કરે છે.

3. ટેનિસ એલ્બો બ્રેસ (Brace)

પીડાના સમયે કોણીની નીચે એક ખાસ પટ્ટો (Brace) બાંધવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. તે સ્નાયુઓ પર આવતા સીધા દબાણને વહેંચી દે છે, જેથી રજ્જૂને આરામ મળે છે.

---

કસરતો (Exercises)

ફિઝિયોથેરાપીમાં કસરતોનો ક્રમ ખૂબ મહત્વનો છે. શરૂઆતમાં સ્ટ્રેચિંગ અને ત્યારબાદ મજબૂતી (Strengthening) પર ધ્યાન આપવામાં આવે છે.

અ) સ્ટ્રેચિંગ કસરતો (Stretching)

1. Wrist Extensor Stretch: તમારા હાથને સીધો સામે રાખો (હથેળી નીચે તરફ). બીજા હાથ વડે હથેળીને નીચેની તરફ દબાવો જેથી કોણીના ઉપરના ભાગમાં ખેંચાણ અનુભવાય. 30 સેકન્ડ પકડી રાખો.

2. Wrist Flexor Stretch: હાથ સામે સીધો રાખી હથેળી આકાશ તરફ રાખો અને આંગળીઓને નીચે તરફ ખેંચો.

બ) સ્ટ્રેન્થનિંગ કસરતો (Strengthening)

જ્યારે દુખાવો ઓછો થાય ત્યારે સ્નાયુઓને મજબૂત કરવા જરૂરી છે:

1. Eccentric Loading: એક નાની ડમ્બેલ અથવા પાણીની બોટલ લો. હથેળી નીચે રાખી કાંડાને ધીમે ધીમે નીચે લઈ જાવ. આ કસરત ટેનિસ એલ્બોમાં 'ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ' ગણાય છે.

2. Towel Twist: એક ટુવાલને બંને હાથે પકડીને નિચોવવાની જેમ ટ્વિસ્ટ કરો.

3. Fist Clench: સોફ્ટ સ્માઈલી બોલને હથેળીમાં દબાવો અને છોડો.

---

ટેનિસ એલ્બોથી બચવાના ઉપાયો

• એર્ગોનોમિક્સ: કમ્પ્યુટર વાપરતી વખતે કીબોર્ડ અને માઉસની પોઝિશન યોગ્ય રાખો.

• બ્રેક લો: સતત એકધારું કામ કરવાને બદલે દર 30 મિનિટે હાથને આરામ આપો.

• વોર્મ-અપ: કોઈપણ રમત રમતા પહેલા કે ભારે કામ કરતા પહેલા હાથનું વોર્મ-અપ કરો.

• યોગ્ય સાધનો: જો તમે ખેલાડી હોવ, તો તમારા રેકેટની ગ્રીપ સાઈઝ તમારા હાથ મુજબની હોવી જોઈએ.

---

નિષ્કર્ષ

ટેનિસ એલ્બો એ ગંભીર સમસ્યા નથી જો તેનો સમયસર ઈલાજ કરવામાં આવે. જો તમે પેઈનકિલર દવાઓ પર નિર્ભર રહેશો, તો તે માત્ર દુખાવાને દબાવશે, મૂળમાંથી મટાડશે નહીં. ફિઝિયોથેરાપી તમારા સ્નાયુઓની લવચીકતા અને તાકાત વધારીને તમને કાયમી રાહત આપે છે.

જો તમને પણ લાંબા સમયથી કોણીમાં દુખાવો હોય, તો આજે જ નજીકના ફિઝિયોથેરાપિસ્ટનો સંપર્ક કરો.

---